🌸શ્રી કલ્પસુત્ર | Shree kalpsutra

આ કલ્પસુત્ર સાક્ષાત કલ્પવૃક્ષ જ છે. તેમાં શ્રી વીર પ્રભુનું ચરિત્ર બીજ રૂપે છે, શ્રી પાર્શ્વનાથ ભગવાનનું ચરિત્ર અંકુર રૂપે છે, શ્રી નેમિનાથ ભગવાનનું ચરિત્ર થડ રૂપે છે, શ્રી ઋષભદેવ ભગવાનનું ચરિત્ર ડાળીઓ રૂપે છે, સ્થવિરાવલી પુષ્પો રૂપે છે, સમાચારીનું જ્ઞાન એ સુગંધ છે અને મોક્ષ પ્રાપ્તિ ફળ રૂપે છે. 

આ કલ્પસૂત્ર વાંચવાથી, વાંચનારને સહાય દેવાથી, કલ્પસૂત્રના સઘળા અક્ષરો સાંભળવાથી તથા વિધિપૂર્વક તેનું આરાધન કરવાથી તે વધુમાં વધુ સાત આઠ ભવમાં મોક્ષ દેનારું થાય છે. વીર ભગવાને શ્રી ગૌતમ સ્વામીને કહ્યું છે – કે એ ગૌતમ ! જે માણસો જિનશાસનમાં એકાગ્ર ચિત્તવાળા થઇને તથા પ્રભાવના અને પૂજામાં તત્પર રહી એકવીશવાર કલ્પસૂત્ર સાંભળે છે, તેઓ આ ભવરૂપી સમુદ્ર તરી જાય છે.

(આટલું સાંભળી અધુરા જ્ઞાને એમ! તો પછી સર્વે પૂજા- દાન-તપ બધું છોડી ચાલો એકવીસવાર કલ્પસૂત્ર સાંભળી લઈએ, એટલે ગંગા નાહ્યા... આપણો શીઘ્ર મોક્ષ નક્કી. એવી ગાંઠ બાંધશો, તો તમે પેલા વક્ર જેવા બનશો. એણે લાખરૂા.ની ચોરી કરી. એના મિત્રે ચોરીની ભયંકરતા સમજાવી. ત્યારે આ વર્ક કહ્યું – દોસ્ત ! તને હજી શાસ્ત્ર જ્ઞાન નથી. શાસ્ત્રો કહે છે કે પવિત્ર ગંગામાં સ્નાન કરવાથી બધા પાપ ધોવાઈ જાય છે. હું હવે આમાંથી પાંચેક બજાર રૂપિયા ખર્ચી પ્રયાગ તીર્થે ત્રણ વાર ગંગા સ્નાન કરી... એથી આ ચોરીનું પાપ બરાબર ધોવાઈ ગયા પછી બાકીના ૯૫ હજારથી જલસા કરીશ ! તેથી જ અહીં પણ પૂર્વાચાર્યો ખુલાસો કરે છે.)

શ્રી કલ્પસૂત્રનો આવો મહિમા સાંભળી કષ્ટ અને ધનના સદ્વ્યયથી સાધી શકાય એવા તપસ્યા, પુજા, પ્રભાવના વગેરે ધર્મકાર્યોમાં આળસ કરવી નહીં. કારણકે સર્વ સામગ્રીસહિતનું જ કલ્પસૂત્રનું શ્રવણ વાંછિત ફળ આપે છે ! જેમ વરસાદ વાયુ-તાપ વગેરે સામગ્રી હોય, તો જ બીજ દાયક થાય છે, તેમ દેવ-ગુરુની પૂજા, પ્રભાવના, સાધર્મિકોની ભક્તિ વગેરે પૂર્વક જ આ કલ્પસૂત્ર શ્રવણ સંસારસાગર તરવામાં કારણ બને છે. નહિંતર તો સિદ્ધાણં બુદ્ધાણં સૂત્રની ઈક્કો વિ નમુક્કારો... ગાથાનો ‘જિનવર શ્રેષ્ઠ વર્ધમાન મહાવીર સ્વામીને કરેલો એક પણ નમસ્કાર એ પુરુષ કે સ્ત્રીને સંસારસાગરમાંથી તારી દે છે... એવો અર્થ સાંભળી કલ્પસૂત્ર સાંભળવાની પણ આળસ આવશે !

કલ્પસૂત્રના રચયિતા છે સમસ્ત શ્રુતસાગરના પારગામી ચૌદપૂર્વધર શ્રી ભદ્રબાહુ સ્વામી.  તેઓએ પણ આ સૂત્રની રચના નથી કરી, પણ શ્રી સુધર્મા સ્વામી ગણધરે રચેલા અને ખુદ ભગવાન મહાવીર સ્વામીએ અનુજ્ઞા આપેલા ચૌદ પૂર્વોમાંથી પ્રત્યાખ્યાન પ્રવાદ નામના નવમા પૂર્વમાંથી દશાશ્રુત સ્કંધ નામના ગ્રંથનો ઉદ્ધાર કર્યો. તે ગ્રંથનું આઠમું અધ્યયન આ શ્રી કલ્પસૂત્ર છે. 

આમ આ કલ્પસૂત્ર મહાપુરુષે રચ્યું હોવાથી જ માન્ય છે, શ્રદ્ધેય છે. વળી આવા મહાપુરુષે રચ્યું હોવાથી જ ગંભીર અર્થોથી યુક્ત છે. તેથી અહીં એક પણ અક્ષર વ્યર્થ નથી. શાસકારો કહે છે કે એક એક સૂત્રના અર્થો બધી નદીઓની જેટલી રેતી છે, અને બધા સમુદ્રોનું જેટલું પાણી છે તેનાથી પણ અનંત ગુણ છે. જો મુખમાં હજાર જીભ હોય અને હૃદયમાં કેવલજ્ઞાન હોય, તો પણ મનુષ્યો કલ્પસૂત્રનું માહાત્મ્ય કહી શકે નહી.

યોગવહન કરેલા સાધુઓ કલ્પસૂત્ર વાંચવાનાં અધિકારી છે. સાધ્વીઓ સાંભળવાના અધિકારી છે, પણ વીર પ્રભુના નિર્વાણ પછી નવસો એંસી વર્ષ ગયા બાદ - મતાંતરે નવસો ત્રાણું વર્ષ ગયા બાદ ધ્રુવસેન રાજાનો દીકરો મરણ પામવાથી શોકગ્રસ્ત થયેલા તે રાજાને સમાધિમાં લાવવા માટે આનંદપુરમાં સભાસમક્ષ મહોત્સવપૂર્વક શ્રી કલ્પસૂત્ર વાંચવાનું શરુ થયું. ત્યારથી આરંભી ચતુર્વિધ સંઘ શ્રી કલ્પસૂત્ર સાંભળવાનો અધિકારી થયો. આપણે સહુ આભારી છીએ એ ધ્રુવસેન રાજાના અને તે વખતના એ આચાર્યના કે જેમના કારણે આપણે સહુ આ કલ્પસૂત્ર શ્રવણના અધિકારી બન્યા. કલ્પસૂત્રના શ્રવણથી જો ધ્રુવસેન રાજાનો પુત્રશોક દૂર થયો, તો શ્રદ્ધાપૂર્વકના શ્રવણથી આપણા તમામ શોક - સંતાપ દૂર કેમ નહીં થાય ? સમજી લો આ મહાપવિત્ર સૂત્રના દરેક અક્ષર મહામંત્રસમા છે. અને જાપ-ધ્યાન નહીં માત્ર શ્રવણથી પણ સર્વકાર્ય સાધક છે.